-
İhsaniye Mh. Sultan Cem Cd. No: 33/404
Konya/Türkiye
- İhsaniye Mh. Sultan Cem Cd. No: 33/404 Konya/Türkiye
Panik atak; beklenmedik bir anda ortaya çıkan, yoğun korku ve rahatsızlık hissiyle birlikte seyreden, kısa sürede zirveye ulaşan ve bedensel–zihinsel belirtilerle kendini gösteren bir durumdur. Panik atak sırasında kişi, yaşadığı belirtileri sıklıkla kalp krizi geçirme, kontrolünü kaybetme, bayılma ya da ölme şeklinde yorumlayabilir.
Panik atak, tek başına görülebileceği gibi panik bozukluk, anksiyete bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu gibi klinik tabloların bir parçası olarak da ortaya çıkabilir.
Panik atak, çoğu zaman gerçek bir fiziksel tehlike olmaksızın, beynin tehdit algılama sisteminin aşırı ve hatalı biçimde aktive olması sonucu gelişir. Bu süreçte:
•Otonom sinir sistemi hızla devreye girer
•“Savaş–kaç” tepkisi tetiklenir
•Bedensel duyumlar yoğunlaşır
•Bu duyumlar felaketçi düşüncelerle yorumlanır
Sonuçta kişi, yaşadığı bedensel belirtileri tehlike olarak algılar ve panik döngüsü oluşur.
Panik atak sırasında görülebilecek belirtiler şunlardır:
•Kalp çarpıntısı, göğüs ağrısı
•Nefes alamama hissi, boğuluyormuş gibi olma
•Baş dönmesi, sersemlik
•Terleme, titreme
•Uyuşma, karıncalanma
•Mide bulantısı
•Gerçeklikten kopma hissi (derealizasyon)
•Kendine yabancılaşma (depersonalizasyon)
•Kontrolü kaybedecekmiş ya da ölecekmiş gibi hissetme
Belirtiler genellikle 10–20 dakika içinde zirve yapar ve kendiliğinden azalır. Ancak yaşanan deneyim son derece sarsıcıdır.
•Ani ve beklenmedik şekilde başlar
•Kişi belirtileri fiziksel bir hastalık olarak yorumlama eğilimindedir
•Ataklar arasında yeniden atak geçirme korkusu gelişebilir
•Kaçınma davranışları oluşabilir (yalnız kalamama, belirli ortamlardan kaçınma)
•Zamanla yaşam alanı daralabilir
Panik atak tek bir nedene bağlı değildir. En sık ilişkilendirilen faktörler şunlardır:
•Genetik yatkınlık
•Beyin kimyasında (özellikle serotonin ve noradrenalin sistemlerinde) dengesizlik
•Travmatik yaşantılar
•Uzun süreli stres
•Felaketleştirici düşünce yapısı
•Bedensel duyumlara aşırı odaklanma
Panik atak yaşayan bireylerde sıklıkla “bedensel duyumları yanlış yorumlama” eğilimi gözlemlenir.
Tedavi edilmediğinde panik atak:
•Panik bozukluğa dönüşebilir
•Agorafobi gelişebilir
•Sosyal ve mesleki işlevsellik ciddi biçimde azalabilir
•Depresyon ve diğer anksiyete bozuklukları eşlik edebilir
•Kişinin yaşam kalitesi belirgin şekilde düşer
Bu nedenle erken değerlendirme ve uygun tedavi planlaması önemlidir.
Panik atak tedavisi bireysel değerlendirmeye göre planlanır. En sık kullanılan yöntemler:
•Bilişsel Davranışçı Tedavi (BDT)
•İlaç tedavisi (hekimin uygun gördüğü vakalarda)
•Gevşeme ve nefes teknikleri
•Hipnoz (destekleyici ve tamamlayıcı yöntem olarak)
Bazı vakalarda bu yöntemler birlikte uygulanabilir.
Hipnoz, panik atak tedavisinde destekleyici ve bütüncül bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir. Amaç, panik atağı oluşturan bedensel duyum–düşünce–duygu döngüsünü yeniden yapılandırmaktır.
Hipnoz uygulamalarında hedeflenen alanlar:
•Bedensel duyumlara karşı duyarsızlaşma
•Felaketçi düşünce örüntülerinin yeniden yapılandırılması
•Otonom sinir sistemi regülasyonu
•Güvenlik ve kontrol algısının güçlendirilmesi
•Kaçınma davranışlarının azaltılması
•Ego güçlendirme ve öz-yeterlilik duygusunun artırılması
Hipnoz sırasında birey, bedensel duyumlarını daha güvenli ve kontrol edilebilir biçimde deneyimlemeyi öğrenir. Bu süreçte:
•Nefes ve gevşeme indüksiyonları uygulanır
•Bedensel belirtiler yeniden çerçevelenir
•“Tehlike” algısı yerine “geçici bedensel yanıt” algısı yerleştirilir
•Post-hipnotik telkinlerle günlük yaşamda sakinleşme becerileri desteklenir
Bu sayede panik atağı sürdüren öğrenilmiş korku yanıtı zayıflatılır.
Güncel klinik yaklaşımlarda, panik atak tedavisinde BDT ile hipnozun birlikte kullanılması giderek daha fazla tercih edilmektedir. BDT ile:
•Yanlış inançlar belirlenir
•Felaketleştirme düşünceleri ele alınır
Hipnoz ile ise:
•Bu bilişsel çalışmaların duygusal ve bedensel düzeyde yerleşmesi desteklenir
•Öğrenilmiş kaçınma yanıtları zayıflatılır
Bu bütüncül yaklaşım, nüks riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Panik atak tanısı ve tedavi planlaması hekim değerlendirmesi ile yapılmalıdır. Hipnoz uygulamaları, uygun görülen vakalarda destekleyici ve tamamlayıcı tedavi yöntemi olarak değerlendirilir.
•American Psychiatric Association. DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
•National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Panic disorder and generalised anxiety disorder in adults
•Clark DM, Beck AT. Cognitive Therapy of Anxiety Disorders
•Barlow DH. Anxiety and Its Disorders
•Spiegel H, Spiegel D. Trance and Treatment: Clinical Uses of Hypnosis
•Yapko MD. Treating Anxiety with Hypnosis
Bu içerik Dr. Serkan Akıncı tarafından hazırlanmıştır.
