-
İhsaniye Mh. Sultan Cem Cd. No: 33/404
Konya/Türkiye
- İhsaniye Mh. Sultan Cem Cd. No: 33/404 Konya/Türkiye
Sigara kullanımı, 1950’li yıllara kadar bir alışkanlık olarak değerlendirilmiş olsa da, sonraki bilimsel çalışmalar nikotinin güçlü bağımlılık yapıcı bir madde olduğunu açıkça ortaya koymuştur.
Sigara kullanımında da diğer bağımlılıklarda olduğu gibi:
Maddeye karşı tolerans gelişimi,
Kullanım azaltıldığında ya da bırakıldığında yoksunluk belirtileri,
Kontrol kaybı ve tekrar kullanma dürtüsü
gibi süreçler gözlemlenir. Bu özellikler, nikotin kullanımının bir bağımlılık bozukluğu olduğunu göstermektedir.
Nikotin, sigara dumanı yoluyla akciğerlere alınır ve yaklaşık 10 saniye içinde beyne ulaşır. Beyinde asetilkolin reseptörlerini uyararak çeşitli nörokimyasal maddelerin salınımını artırır.
Bunlar arasında:
•Dopamin
•Serotonin
•Adrenalin
•Noradrenalin
•Endorfin
yer alır. Bu nörokimyasal etki, sigaranın ödül ve rahatlama algısı oluşturmasına neden olur.
Nikotin bağımlılığı:
•Genetik yatkınlık,
•Öğrenilmiş davranış kalıpları,
•Çevresel ve duygusal tetikleyiciler ile birlikte gelişir.
Nikotin, beyinde ödül sistemi üzerinde etkili olduğu için; yemek yeme, haz alma gibi doğal ödüllerle benzer bir etki oluşturur. Kişi sigaranın zararlarını bilse dahi, beynin bu ödül beklentisi nedeniyle kullanımı sürdürür.
Sigara bırakıldığında ortaya çıkan:
•Sinirlilik,
•Gerginlik,
•Huzursuzluk,
•Odaklanma güçlüğü
gibi yoksunluk belirtileri, kişinin tekrar sigaraya yönelmesine neden olabilir.
Nikotin bağımlılığı hem olumlu hem olumsuz pekiştiriciler yoluyla sürdürülür.
Olumlu Pekiştiriciler
•Geçici rahatlama hissi
•Odaklanma artışı
•Haz ve keyif algısı
Olumsuz Pekiştiriciler
•Yoksunluk belirtilerinin azalması
•Gerginlik ve huzursuzluğun geçici olarak azalması
•Anksiyete hissinin bastırılması
Bilinçaltı düzeyde beyin, bu rahatlamayı sigara ile ilişkilendirir ve davranış tekrar eder.
Bağımlılık davranışlarının altında çoğunlukla:
•Bastırılmış öfke
•Kaygı
•Suçluluk
•Utanç
•Üzüntü
gibi duygular yer alır.
Bilinçaltı, bir davranışın zararlı olup olmadığıyla değil, sağladığı duygusal rahatlama ile ilgilenir. Bu nedenle bilinçli kararlar tek başına yeterli olmayabilir.
Hipnoz, sigara bırakma sürecinde destekleyici ve tamamlayıcı bir yöntem olarak değerlendirilmektedir. Amaç:
•Sigara ile ilişkilendirilmiş bilinçdışı tetikleyicileri fark etmek
•Sigaranın oluşturduğu sembolik anlamları çözümlemek
•Duygusal bağımlılığı azaltmak
•Davranış değişikliğini desteklemek
Hipnoz, kişinin isteği ve motivasyonu olduğunda daha etkili sonuçlar verebilir.
1. Telkin Ağırlıklı Hipnoz Yaklaşımı
Bu yöntemde, sigarayı bırakma konusunda kararlı ve istekli bireylerde:
•Sigaranın bedensel zararlarına yönelik farkındalık,
•Bıraktıktan sonra oluşabileceği düşünülen kaygıların ele alınması,
•Kilo alma gibi endişelerin çalışılması amaçlanır.
2. Kişiye Özel Yapılandırılmış Program
Bu yaklaşımda:
•Davranışsal analiz,
•Tetikleyicilerin belirlenmesi,
•Kişiye özgü telkinlerin hazırlanması,
•Hipnoz ve davranış değişikliği çalışmaları birlikte yürütülür.
3. Analitik Hipnoz Yaklaşımı
Uzun süredir sigara içen, sigarayı:
•Stresle baş etme,
•Duygusal rahatlama,
•Psikolojik boşlukları doldurma amacıyla kullanan bireylerde tercih edilebilir.
Bu yaklaşımda, sigara kullanımının duygusal kökenleri ele alınır.
Sigara bırakma sürecinde:
•Otohipnoz,
•Gevşeme egzersizleri,
•Davranışsal farkındalık çalışmalarının sürdürülmesi, tekrar kullanım riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Hipnoz:
•Her birey için uygun olmayabilir
•Tek başına garanti bir yöntem değildir
•Hekim değerlendirmesiyle planlanmalıdır
Ancak uygun vakalarda, sigara bırakma sürecine klinik destek sağlayabilir.
•World Health Organization (WHO) – Tobacco Dependence
•American Psychiatric Association – DSM-5
•Lynn SJ, Green JP. Hypnosis and Smoking Cessation
•Elkins GR et al. Clinical Hypnosis for Smoking Cessation
Bu içerik Dr. Serkan Akıncı tarafından hazırlanmıştır.
