-
İhsaniye Mh. Sultan Cem Cd. No: 33/404
Konya/Türkiye
- İhsaniye Mh. Sultan Cem Cd. No: 33/404 Konya/Türkiye
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB); cinsel saldırı, fiziksel şiddet, doğal afetler, savaş, terör olayları, kazalar, tutsaklık, ağır hastalıklar gibi bireyin yaşam bütünlüğünü tehdit eden olaylar sonrasında ortaya çıkabilen bir ruhsal bozukluktur.
Travmatik bir olay yaşayan bireylerin önemli bir kısmı zamanla doğal iyileşme gösterirken, yapılan çalışmalarda yaklaşık %20’lik bir grupta travmaya bağlı kalıcı psikolojik belirtiler geliştiği bildirilmektedir. Epidemiyolojik veriler, yaşam boyu TSSB görülme oranının kadınlarda yaklaşık %10, erkeklerde ise %5 civarında olduğunu göstermektedir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu farklı türde travmatik yaşantılar sonrasında gelişebilir.
Doğal Felaketler
•Deprem
•Sel
•Heyelan
•Çığ
İnsan Kaynaklı Travmalar
•Trafik kazaları
•Yangınlar
•Uçak kazaları
Bireysel Şiddet ve Travmalar
•Cinsel saldırı ve istismar
•Kaçırılma
•Fiziksel saldırı
•Tutsaklık
Tıbbi ve Yaşamsal Travmalar
•Kanser tanısı
•Kalp krizi
•Büyük ameliyatlar
•Yoğun bakım süreçleri
Bunlara ek olarak; bireyin yaşam öyküsü, çocukluk travmaları, ailede depresyon veya anksiyete öyküsü, stres hormonlarının regülasyonundaki farklılıklar TSSB gelişme riskini artırabilir.
TSSB belirtileri dört ana başlık altında değerlendirilir:
Yeniden Yaşantılama (Hatırlama)
•Travmatik olaya ilişkin kabuslar
•İstemsiz anılar ve zihinsel imgeler
•Travmayı hatırlatan uyaranlara karşı yoğun duygusal tepkiler
Kaçınma
•Travmayı hatırlatan kişi, yer ve durumlardan uzak durma
•Olayla ilgili düşünce ve konuşmalardan kaçınma
Aşırı Uyarılmışlık
•Sürekli tetikte olma hali
•Ani irkilme tepkileri
•Uyku bozuklukları
•Öfke patlamaları
Ruh Halinde Olumsuz Değişim
•Umutsuzluk ve karamsarlık
•İnsanlarla yakın ilişki kurmada zorlanma
•Hayattan zevk alamama
•Utanç, suçluluk ve değersizlik duyguları
TSSB tanısı, travmatik olaydan sonra belirtilerin en az 1 ay süreyle devam etmesi ve bireyin işlevselliğinde belirgin bozulma yaratması durumunda, tanı koyma yetkisine sahip bir hekim tarafından konur.
Belirtiler 1 aydan kısa sürüyorsa Akut Stres Bozukluğu değerlendirmesi yapılır.
TSSB her yaş grubunda görülebilir.
•6 yaş altı çocuklarda: Travmatik içerikli ya da içeriksiz kabuslar ön planda olabilir.
•Ergen ve yetişkinlerde: Süreğen kaygı, zihinsel tekrarlar ve kaçınma davranışları daha belirgindir.
Bazı bireylerde intihar düşünceleri gelişebilir. Bu durumda ivedilikle hekim desteği alınması hayati önem taşır.
•Yaşamı tehdit eden bir travmaya maruz kalma öyküsü vardır
•Aşırı korku, dehşet ve çaresizlik tepkileri eşlik eder
•Belirtiler en az 1 ay sürer
•Kaçınma, yabancılaşma ve duygusal donukluk görülür
•Günlük yaşam ve sosyal işlevsellik bozulur
•Kendine zarar verme davranışları
•İntihar riski
•Alkol ve madde kullanımı
•Dissosiyatif bozukluklar
•Öfke kontrol problemleri
•Sosyal ve mesleki uyum güçlükleri
Tedavi planı bireysel değerlendirme sonrası hekim tarafından oluşturulur. Kullanılabilecek yöntemler şunlardır:
•Bilişsel Davranışçı Tedavi (BDT)
•EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme)
•Hipnoz tedavisi (destekleyici yöntem olarak)
•Ego (benlik) güçlendirme çalışmaları
•Gerekli vakalarda ilaç tedavisi
Tedavinin temel amacı; travmatik anının kontrolsüz etkisini azaltmak, kaygı ve uyarılmışlık düzeyini düzenlemek ve bireyin yaşamla yeniden uyum kurmasını sağlamaktır.
Hipnoz, travma sonrası stres bozukluğunda tamamlayıcı ve destekleyici bir tedavi yöntemi olarak uzun yıllardır kullanılmaktadır.
Araştırmalar; hipnoz, sistematik duyarsızlaştırma, psikodinamik yaklaşımlar ve davranışçı yöntemlerin TSSB semptomlarında anlamlı iyileşmeler sağladığını göstermektedir. Özellikle hipnozun;
•Yeniden yaşantılama
•Aşırı uyarılma
•Bedensel stres tepkileri
üzerinde etkili olduğu bildirilmiştir.
Spiegel’e göre hipnozun TSSB’de kullanımı sekiz temel prensibe dayanır:
yüzleşme, ifade, teselli, odaklanma, konsantrasyon, bilinç, kontrol ve uyum.
Travmaya maruz kalan bireyler genellikle telkine daha açık olduklarından, hipnozdan fayda görme potansiyelleri yüksektir. Güncel yaklaşımlarda hipnoz, çoğunlukla BDT ve EMDR gibi yöntemlerle birlikte bütüncül bir çerçevede ele alınmaktadır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi planlaması yalnızca hekim değerlendirmesi ile yapılır. Hipnoz uygulamaları, uygun görülen vakalarda destekleyici tedavi yöntemi olarak değerlendirilir.
•American Psychiatric Association. DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.
•van der Kolk BA. The Body Keeps the Score. Penguin Books.
•Spiegel D, Cardeña E. “Hypnosis in the treatment of PTSD.” Journal of Clinical Psychology.
•NICE Guidelines. Post-traumatic stress disorder.
•APA Practice Guidelines for the Treatment of PTSD.
Bu içerik Dr. Serkan Akıncı tarafından hazırlanmıştır.
