İrlanda’da hipnoz denildiğinde, akla hemen birleşik bir yasal yapı gelmemeli. Adadaki durum, kıta Avrupası’ndaki bazı düzenlemelerden epey ayrışıyor. Hipnoterapinin mesleki çerçevesi ve toplumdaki yeri, daha çok meslek birliklerinin çabalarıyla şekilleniyor. Yasal boşluklar ve mesleki standartlar bir arada yürüyor. Ülkede bu alanda çalışan terapistlerin uyması beklenen kurallar, devletten çok bu meslek birliklerinin inisiyatifinde. Bu da hem terapistler hem de yardım arayan kişiler için kendine has bir düzen meydana getiriyor.
Yasal Durum ve Hükümetin Yaklaşımı
İrlanda’da hipnoterapi mesleğini doğrudan düzenleyen bir devlet yasası bulunmuyor. Bu durum, İrlanda’da hipnoterapist unvanının yasal olarak korunmadığı manasına geliyor. Teoride, herhangi bir eğitim almamış bir kişi bile kendine “hipnoterapist” diyebilir. Bu, elbette halk sağlığı açısından bazı endişeler doğuruyor. Hükümetin bu konudaki tavrı, doğrudan hipnozu değil, daha geniş bir şemsiye olan “psikoterapi ve danışmanlık” mesleklerini düzenlemeye yönelik.
Bu iş için görevlendirilen devlet kurumu CORU (Health and Social Care Professionals Council). CORU, İrlanda’da sağlık ve sosyal bakım profesyonellerini kayıt altına alan ve denetleyen resmi organ. Şu sıralar, psikoterapistlerin ve danışmanların da CORU kaydına alınması için çalışmalar sürüyor. Bu, uzun ve karmaşık bir iş. CORU’nun bu işe girişmesinin sebebi, ‘terapist’ unvanını koruma altına alarak halkı yetkin olmayan kişilerden korumak. Süreç yavaş işliyor çünkü hangi terapistin hangi kategoriye gireceği (danışman, psikoterapist, hipnoterapist) büyük bir tartışma konusu.
Hipnoterapistlerin bu yeni düzene nasıl dahil edileceği ise henüz tam bir netlik kazanmış değil. Bazı hipnoterapistler kendilerini psikoterapist olarak da tanımladığı için CORU kaydına girebilir. Ancak sadece hipnoterapi yapanların durumu belirsizliğini koruyor. Bu yasal boşluk, ülkedeki en büyük mesleki zorluklardan biri. Devletin doğrudan bir “hipnoz yasası” çıkarmak gibi bir planı yok. Meslek, daha çok “common law” (örf ve adet hukuku) çerçevesinde ve meslek derneklerinin kendi belirlediği kurallar içinde işliyor.
Eğitim, Sertifikasyon ve Yetkinlikler
Resmi bir yasal düzenleme olmayınca, İrlanda’da hipnoterapi eğitimi de tek bir standart çatı altında toplanmıyor. Ülkede pek çok özel eğitim kurumu, kolej ve enstitü, kendi hipnoterapi diploma programlarını yürütüyor. Bu kurumların kalitesi, müfredatının derinliği ve eğitim süreleri büyük değişkenlik gösteriyor. Bazı yerler sadece birkaç hafta sonu süren kısa atölyeler düzenlerken, bazıları bir veya iki yıl süren, yüzlerce saatlik kapsamlı diploma programları tertip ediyor.
Sektörde saygınlık kazanmış eğitim kurumları, kalitelerini kanıtlamak için meslek birlikleri tarafından akredite edilmeye (tanınmaya) çalışıyor. Örneğin, Institute of Clinical Hypnotherapy & Psychotherapy (ICHP) gibi köklü okullar, uzun soluklu ve bol uygulamalı eğitimler düzenliyor. Bu tür ciddi programlarda, adaylardan sadece hipnoz tekniklerini öğrenmeleri beklenmiyor. Aynı zamanda etik kurallar, psikopatoloji bilgisi, danışanla doğru ilişki kurma ve süpervizyon altında (deneyimli bir terapistin gözetiminde) vaka çalışması yapmaları isteniyor. Yani bir hipnoterapistin aynı zamanda iyi bir danışmanlık temeli alması hedefleniyor.
Sağlık Sigortası Kapsamı ve Maliyetler
İrlanda’da hipnoterapi masrafları söz konusu olduğunda, yükün büyük kısmı kişilerin kendi omuzlarında. Devletin kamu sağlık hizmeti kurumu olan HSE (Health Service Executive), hipnoterapiyi standart tedavi paketlerine dahil etmiyor. Bu sebeple, kamu hastanelerinden, devlet kliniklerinden veya aile hekimleri (GP) üzerinden ücretsiz hipnoterapi seansı almak pek mümkün değil. HSE, daha çok kanıta dayalı tıp uygulamalarına ve psikiyatrik tedavilere odaklanmış durumda.
Özel sağlık sigortaları cephesinde ise durum biraz daha esnek. VHI, Laya Health veya Irish Life Health gibi İrlanda’nın büyük özel sigorta şirketleri, bazı poliçe planlarında “tamamlayıcı terapiler” veya “alternatif tedaviler” başlığı altında hipnoterapi masraflarının bir kısmını karşılayabiliyor. Ancak bunun genelde iki temel şartı oluyor:
-
- Kişinin satın aldığı poliçenin bu tür terapileri açıkça kapsaması gerekiyor.
- Gidilen terapistin, sigorta şirketinin tanıdığı ve güvendiği bir meslek birliğine (örneğin Irish Hypnotherapy Association – IHA veya bazen IACP) tam üye olması zorunlu.
Terapistin böyle bir kaydı yoksa, sigorta şirketi genelde ödeme yapmayı reddediyor. Sigortadan para iadesi almak için genelde seans faturasını ve terapistin üyelik numarasını sigorta şirketine yollamanız gerekiyor. Şirket, inceledikten sonra poliçenizdeki yıllık limit dahilinde size bir ödeme yapıyor. Bu genelde seans ücretinin tamamı değil, belirli bir yüzdesi veya sabit bir miktar oluyor.
Seans ücretleri ise terapistin tecrübesine ve bulunduğu yere göre değişiyor. Dublin gibi büyük şehirlerde ücretler daha yüksek olabilirken, kırsal bölgelerde biraz daha düşük olabiliyor. Ortalama bir seans ücreti 80 Euro’dan başlayıp 150 Euro’ya, hatta bazen daha yukarılara çıkabiliyor.
Profesyonel Dernekler ve Kuruluşlar
Yasal bir denetim boşluğunun olduğu İrlanda gibi yerlerde, meslek dernekleri ve profesyonel kuruluşlar çok mühim bir rol üstleniyor. İrlanda’da hipnoterapi dernekleri, adadaki standartları belirleyen, mesleğin itibarını korumaya çalışan ve fiili bir denetim mekanizması işleten başlıca yapılar. Bu dernekler, üye kabul ettikleri terapistler için katı etik kodlar ve çalışma disiplinleri belirliyor. Aynı zamanda halka açık “üye kayıt listeleri” tutarak, insanların eğitimli ve güvenilir terapistleri bulmasına yardımcı oluyorlar.
Bu kuruluşların yasal bir yaptırım gücü (hapis veya para cezası gibi) yok. Ancak bir terapisti üyelikten çıkarmaları, o terapistin mesleki itibarını ve özel sigorta şirketleriyle olan anlaşmalarını ciddi biçimde zedeleyebilir. Bu yüzden derneklerin kuralları, dolaylı yoldan bir denetim işlevi görüyor.
İrlanda’daki başlıca hipnoterapi kuruluşlarından bazıları şunlar:
-
- Irish Hypnotherapy Association (IHA): Alanındaki en bilinen ve köklü kuruluşlardan biri. Üyelik için belli eğitim standartlarını tamamlamış olmayı, mesleki sorumluluk sigortası yaptırmayı ve etik kurallara uymayı şart koşuyorlar.
- Clinical Hypnotherapy and Psychotherapy Association (CHPA): İsminden de anlaşılacağı gibi, daha çok klinik alanda çalışan ve psikoterapi temeli de olan hipnoterapistleri bir araya getiriyor.
- National Guild of Hypnotists (NGH) – Ireland Chapter: Amerika merkezli, dünyanın en büyük hipnoz birliklerinden biri olan NGH’nin İrlanda kolu. Uluslararası bir ağın parçası olarak faaliyet gösteriyorlar.
- Irish Association for Counselling and Psychotherapy (IACP): Bu aslında bir danışmanlık ve psikoterapi derneği. Ancak bazı üyeleri aynı zamanda hipnoterapi eğitimi de almış oluyor ve bu tekniği çalışmalarında uyguluyorlar.
Bu kuruluşların hepsi, üyelerinden sürekli mesleki gelişim (CPD) faaliyetlerine katılmalarını istiyor. Yani terapistlerin her yıl belli bir saat ek eğitim almaları, atölyelere katılmaları veya süpervizyon almaları gerekiyor. Bu, terapistlerin bilgilerini taze tutmalarını ve alandaki yenilikleri takip etmelerini amaçlıyor.
Klinik ve Akademik Uygulamalar (Hastaneler ve Üniversiteler)
İrlanda’da hipnozun hastanelerde yeri ve klinik uygulamaları oldukça sınırlı. HSE’ye bağlı kamu hastanelerinde veya devletin ruh sağlığı merkezlerinde özel hipnoterapi birimleri bulmak pek olağan bir durum değil. Tıbbi tedaviler, daha çok standartlaştırılmış ve yaygın kabul görmüş protokollere dayanıyor. Hipnoterapi, henüz bu ana akım protokollerin resmi bir parçası haline gelmemiş.
Ancak bu, hiç uygulanmadığı manasına da gelmiyor. Bazı özel durumlarda veya özel hastanelerde bu tür hizmetlere rastlanabilir. Örneğin, doğumda ağrı yönetimi (hipno-doğum) konusunda eğitim almış bazı ebeler veya terapistler, hastanelerin doğum üniteleriyle koordineli çalışabilir. Benzer şekilde, bazı onkoloji hastalarında kaygı azaltma, kemoterapi yan etkileriyle başa çıkma veya ameliyat korkusunu yenme gibi konularda tamamlayıcı bir yöntem olarak hipnoterapiye başvurulabilir. Ancak bu işler, genelde hastanenin kadrolu hizmeti değil, dışarıdan alınan özel hizmetler veya bireysel çabalarla yürüyor. Bir aile hekimi (GP) sizi bir hipnoterapiste yönlendirse bile, bu genelde ‘özel’ bir yönlendirme oluyor. Yani HSE üzerinden değil, “Benim bildiğim iyi bir terapist var, isterseniz bir görüşün” şeklinde yürüyor. Hasta ödemeyi yine kendi yapıyor.
Akademik tarafta ise durum biraz daha değişik. Trinity College Dublin, University College Cork (UCC) veya University College Dublin (UCD) gibi İrlanda’nın büyük üniversitelerinin psikoloji bölümleri; bilinç halleri, telkine yatkınlık veya plasebo etkisi gibi konularda araştırmalar yapabilir. Bu araştırmalar dolaylı olarak hipnozla kesişir. Ancak doğrudan “Hipnoterapi Kürsüsü” veya “Hipnoz Ana Bilim Dalı” gibi bir bölüm pek bulunmuyor. Hipnoterapi eğitimi, daha önce bahsettiğimiz gibi, üniversite sisteminin dışında, özel enstitüler ve kolejler üzerinden yürüyor. Bu özel eğitim kurumları, bazen programlarının kalitesini tescil ettirmek için üniversitelerle veya Birleşik Krallık’taki akreditasyon kurumlarıyla işbirliği yapabiliyorlar.
İrlanda’daki bu yapıya bakınca, hipnoterapinin daha çok bireysel terapistlerin ve özel kliniklerin çabalarıyla ilerlediği görülüyor. Tıpkı Türkiye’de olduğu gibi, İrlanda’da da insanlar belli konularda uzmanlaşmış merkezleri arıyor.
Türkiye’deki yaklaşımlardan da kısaca bahsetmek yerinde olabilir. Örneğin, Konya’da Dr. Serkan Akıncı liderliğinde faaliyet gösteren merkezimiz, ruh sağlığı alanında hipnoterapi odaklı bir yol izliyor. Başta bağımlılıklar, kaygı (anksiyete), travma (TSSB), OKB ve cinsel işlev bozuklukları gibi çeşitli psikolojik sıkıntıların aşılmasında; hipnoterapi, psikoterapi, EMDR ve imge terapi gibi teknikleri bir araya getiren bütüncül “Psikolojik Terapi ve Tedavi Paketi” ile danışanlara yaklaşıyoruz. Bünyemizde klinik psikologlar, hipnoterapistler ve psikiyatristlerin bulunduğu uzman bir kadro ile yurt içi ve yurt dışı danışanlara bireysel tedavi programları hazırlıyoruz. Bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Tıbbi Toplumun ve Sağlık Bakanlığı’nın Tutumu
İrlanda Sağlık Bakanlığı (Department of Health), gündemine doğrudan hipnoterapiyi almış değil. Bakanlığın ve hükümetin şu anki ana odak noktası, daha önce de değindiğimiz gibi, “danışmanlık ve psikoterapi” mesleklerinin CORU aracılığıyla yasal bir zemine oturtulması. Hipnoterapi de bu sürecin bir parçası olursa denetim altına girecek, olmazsa mevcut düzensiz yapı devam edecek. Bakanlık, daha çok genel halk sağlığını, hastane bütçelerini ve bekleme listelerini idare etmeye odaklanmış durumda.
Tıp camiasının (doktorlar, cerrahlar, psikiyatristler) geneli, yasal düzenlemesi olmayan ve bilimsel kanıt temeli diğer tıp dallarına göre daha az oturmuş tamamlayıcı terapilere karşı tarihsel olarak biraz mesafeli durabiliyor. İrlanda’daki tıp topluluğu da bu konuda istisna değil. Birçok hekim, hipnoterapiyi “bilimsel” değil, “alternatif” bir yöntem olarak görebiliyor.
Ancak bu katı duruş, özellikle son yıllarda yavaş yavaş esniyor. Özellikle İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) tedavisinde (ki bu konuda hipnoterapiye dair ciddi çalışmalar vardır) veya sigarayı bırakma ve kronik ağrı yönetimi gibi konularda hipnoterapinin başarısını gösteren çalışmalar arttıkça, bazı aile hekimleri (GP’ler) bu yöntemi hastalarına önerebiliyor. Tıbbi kabul, en çok ağrı yönetimi ve fonksiyonel bozukluklar (IBS gibi) alanında görülüyor. Çünkü bu alanlarda standart tıbbi tedavilerin yetersiz kaldığı durumlar olabiliyor. Hipnoterapi, bu boşluğu dolduran bir yardımcı yöntem olarak görülmeye başlandı. Yine de bu, hekimin kişisel tercihine kalmış bir durum; standart bir yönlendirme mekanizması maalesef yok.
Kongreler ve Akademik Etkinlikler
İrlanda’da hipnoterapi kongreleri ve bilimsel toplantılar, daha çok meslek birliklerinin kendi üyeleri için düzenlediği yıllık etkinlikler şeklinde karşımıza çıkıyor. IHA, CHPA veya NGH İrlanda gibi kuruluşlar, üyelerinin bir araya geldiği, yeni hipnotik tekniklerin, vaka çalışmalarının ve etik meselelerin konuşulduğu yıllık konferanslar veya atölye çalışmaları tertip ediyor. Bu etkinlikler, aynı zamanda terapistlerin zorunlu Sürekli Mesleki Gelişim (CPD) puanlarını toplamaları için bir fırsat sunuyor.
Avrupa veya dünya çapında büyük, uluslararası hipnoz kongrelerinin İrlanda’da (mesela Dublin’de) yapılması zaman zaman mümkün olabilir, ancak bu düzenli bir takvim değil. Sektörün akademik ve mesleki nabzı, daha çok bu ulusal derneklerin kendi iç eğitimleri ve etkinlikleri ile atıyor. Ulusal konferanslara sık sık Birleşik Krallık’tan veya ABD’den tanınmış hipnoterapistler, araştırmacılar ve yazarlar konuşmacı olarak davet ediliyor. Bu sayede İrlanda’daki terapistler de uluslararası eğilimleri ve yeni araştırma sonuçlarını yakından takip etme şansı buluyor. Bu toplantılar, mesleğin profesyonelleşmesi ve standartlarının yükselmesi için mühim bir zemin hazırlıyor.
