İsviçre’de hipnoz uygulamaları denilince, akla ilk gelen şey bu ülkenin düzenli, sistemli ve kaliteye odaklı yapısıdır. İsviçre, sağlıkla ilgili konularda çok titiz davranan bir ülke. Bu titiz tutum, hipnoz alanına da doğrudan yansımış durumda. Ülkede bu alanda çalışan kişilerin uyması gereken kurallar, eğitim seviyeleri ve mesleki yapılanmalar oldukça belirgin. Konu insan sağlığı olduğunda, İsviçre sistemi kaliteden ödün vermemeyi ilke edinmiş. Bu durum, hipnozun nasıl ele alındığını ve toplum içindeki yerini de doğrudan şekillendiriyor.
İsviçre’nin kendine has federal bir yapısı var. Bu yapı kantonlardan meydana geliyor. Bu durum, sağlık düzenlemelerini bazen dışarıdan bakanlar için biraz karmaşık hale getirebiliyor. Her kantonun (eyalet gibi düşünebiliriz) kendi sağlık dairesi mevcut ve bazı kurallar kantonlara göre küçük değişiklikler barındırabiliyor. Zürih’teki bir kural, Cenevre’de biraz başkalaşabiliyor. Ama yine de ulusal düzeyde, yani federal hükümet tarafından belirlenmiş ana çerçeveler hep korunuyor. Hipnoz pratiği de bu ikili yapı içinde yerini buluyor. Tıbbi uygulamalar daha çok federal yasalara, tamamlayıcı pratikler ise kanton kurallarına tabi olabiliyor.
Yasal Durum ve Hükümetin Yaklaşımı
İsviçre’de hipnozun yasal çerçevesi, kimin yaptığına ve hangi amaçla yapıldığına bağlı olarak değişiyor. Eğer tıbbi hipnoz söz konusuysa, yani bir hastalığın teşhisi veya tedavisi hedefleniyorsa, bu işi sadece devlet tarafından tanınan lisanslı sağlık çalışanları yapabilir. Bu gruptakiler tıp doktorları, psikiyatristler veya federal düzeyde tanınan psikoterapistlerdir. İsviçre federal hükümeti ve kantonlar, “psikoterapist” gibi unvanları çok sıkı bir koruma altına almıştır.
Terapi iddiasında bulunan, yani ruhsal veya bedensel bir sorunu çözmeyi vaat eden herkesin, çok ciddi bir tıp veya psikoloji eğitiminden geçmiş ve bunu kanıtlamış olması beklenir. Bu yasal koruma, halk sağlığını korumak için vardır. Psikoterapist unvanı, 2013 yılında çıkan Federal Psikoterapi Yasası (PsyG) ile ülke çapında korumaya alınmıştır. Bu yasaya göre, sadece akredite üniversite mezuniyeti ve sonrasında uzun bir terapi eğitimi alan kişiler bu unvanı taşıyabilir.
Eğitim, Sertifikasyon ve Yetkinlikler
İsviçre’de hipnoz eğitimi almak isteyenler için birden fazla yol ve seviye bulunuyor. En saygın, en üst düzey eğitimler, zaten tıp doktoru, diş hekimi veya psikolog unvanına kavuşmuş profesyonellere yöneliktir. Bu kişiler, zorlu üniversite eğitimlerini bitirdikten sonra, mezuniyet sonrası ek uzmanlık eğitimleri alarak hipnozu kendi alanlarında (anestezi, psikiyatri, ağrı yönetimi, dişçilik) uygularlar.
Schweizerische Ärztegesellschaft für Hypnose (SMSH), yani İsviçre Tıbbi Hipnoz Derneği, bu konuda en köklü ve bilinen kurumlardan biridir. 1978’den beri faaliyette olan bu dernek, sadece doktorlara, psikiyatristlere ve diş hekimlerine yönelik yüksek standartlı eğitimler düzenler. Bu eğitimler genellikle birkaç yıl sürer, süpervizyon (denetim) seansları barındırır ve hipnozun tıbbi alanda güvenli ve etkin biçimde icra edilmesini hedefler. Bu eğitimi bitirenler, “SMSH Yeterlilik Sertifikası” (Fähigkeitsausweis) alırlar; bu da onların tıp camiasındaki yetkinliğini pekiştirir.
Diğer yanda, tıbbi bir unvanı olmayan kişilere eğitim veren çok sayıda özel enstitü ve okul da mevcuttur. OMNI Hipnoz Eğitim Merkezi veya IGM (Institut für Ganzheitliche Methodik) gibi kurumlar, İsviçre’de ve uluslararası alanda tanınan sertifika programları yürütür. Bu okullardan alınan sertifikalar, kişiyi “doktor” veya “psikoterapist” yapmaz. Sadece “sertifikalı hipnotist” yapar. Bu kişiler, yukarıda bahsettiğimiz gibi, hastalık tedavisi dışında kalan alanlarda (koçluk, danışmanlık, gevşeme) çalışabilirler. İsviçre hipnoz eğitimi pazarında bu ayrım çok belirgindir.
Yetkinlik, alınan eğitimin türüne ve kişinin temel tıp veya psikoloji bilgisine göre baştan aşağı değişir. Tıbbi eğitimli profesyonellerin yaptığı hipnoterapi, psikolojik bozuklukların veya fiziksel ağrıların tedavisinde bir araçken; diğerlerinin yaptığı uygulama daha çok kişisel gelişim veya rahatlama amaçlıdır.
Bu tür profesyonel yaklaşımlar, sorunun kökenine inmeyi hedefler. Türkiye’de de benzer şekilde, yetkin uzmanların çalıştığı merkezler bulunur. Örneğin, Konya’da Dr. Serkan Akıncı liderliğinde faaliyet gösteren merkezimiz, ruh sağlığı alanında hipnoterapiyi merkeze alan hizmetler yürütür. Başta bağımlılıklar, kaygı (anksiyete), travma (TSSB), OKB ve cinsel işlev bozuklukları olmak üzere çeşitli psikolojik zorlukların aşılmasında; hipnoterapi, psikoterapi, EMDR ve imge terapi gibi yöntemleri birleştiren bütüncül bir “Psikolojik Terapi ve Tedavi Paketi” ile danışanlara yardımcı olmaktayız. Bünyemizde klinik psikologlar, hipnoterapistler ve psikiyatristlerin yer aldığı uzman bir kadro ile yurt içi ve yurt dışından gelen danışanlara kişiye özel tedavi programları hazırlıyoruz. Bu konuda profesyonel bir destek arayışındaysanız, bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sağlık Sigortası Kapsamı ve Maliyetler
İsviçre’de hipnoz masrafları sigorta tarafından karşılanır mı? Bu, İsviçre’de yaşayanlar için en can alıcı sorulardan biridir. Cevap, hem evet hem hayır; bu durum tamamen sigortanızın türüne ve terapistin kim olduğuna bağlıdır.
İsviçre’de herkesin yaptırmakla yükümlü olduğu bir temel sağlık sigortası (Grundversicherung / Assurance de base) vardır. Bu temel sigorta, kanunla belirlenmiş tıbbi ihtiyaçları karşılar. Hipnozu ancak lisanslı bir tıp doktoru (mesela bir psikiyatrist) veya görevlendirilmiş bir psikoterapist tarafından yürütülen bir psikoterapinin parçası olarak öder. Yani, hipnoz seansı aldığınız kişi bir psikiyatrist ise ve bu seans psikiyatrik tedavinizin bir bölümüyse, temel sigorta masrafı karşılar. Doktor olmayan bir hipnoterapistten alınan hizmet, temel sigorta kapsamına girmez.
Ancak, çoğu insan hipnoterapiyi ek sigorta (Zusatzversicherung / Assurance complémentaire) paketleri aracılığıyla karşılar. Bu ek sigortalar isteğe bağlıdır ve poliçenize göre “alternatif tıp” veya “tamamlayıcı tıp” (Komplementärmedizin) kategorisindeki tedavileri kapsar. Bir hipnoterapist (doktor olmasa bile), ASCA (Stiftung zur Anerkennung und Entwicklung der Alternativ- und Komplementärmedizin) veya EMR (ErfahrungsMedizinisches Register) gibi kalite kayıt merkezlerine üye ise, bu terapistten hizmet alan danışanlar seans ücretlerinin bir kısmını (genellikle %70-90 arası bir oranı, yıllık belirli bir üst limite kadar) ek sigortalarından geri alabilirler.
Bu sebeple, İsviçre’de bir terapist seçerken, kişilerin ilk sorduğu sorulardan biri bu kayıtlara (ASCA/EMR) dahil olup olmadıklarıdır. Bu kayıtlar, terapistin belirli bir eğitim standardını ve meslek etiğini karşıladığını gösteren bir nevi kalite güvencesidir. Maliyetler, terapistin bulunduğu kantona (Zürih veya Cenevre, Bern’e göre daha pahalı olabilir) ve uzmanlığına göre değişir, ancak ek sigorta desteği bu hizmeti çok daha ulaşılabilir kılar.
Profesyonel Dernekler ve Kuruluşlar
İsviçre, dernekler ve meslek kuruluşları konusunda çok örgütlü bir ülkedir. Hipnoz alanı da istisna değil. Bu dernekler, kalite standartlarını belirler, eğitimler düzenler, etik kuralları denetler ve üyelerinin haklarını korur. Ülkede birden fazla dil konuşulması (Almanca, Fransızca, İtalyanca) dernek yapısına da yansımıştır.
SMSH (Schweizerische Ärztegesellschaft für Hypnose) / SHYPS (Société Médicale Suisse d’Hypnose): Daha önce de bahsettiğimiz gibi, bu en üst düzey kuruluştur. Üyeleri sadece tıp doktorları, diş hekimleri ve bazen de psikiyatristlerdir. Bilimsel araştırmayı ve hipnozun tıp pratiğine entegrasyonunu teşvik ederler. Ülkenin hem Almanca (SMSH) hem de Fransızca (SHYPS) konuşulan bölgelerinde etkindirler. İsviçre Tabipler Birliği (FMH) tarafından tanınan bir yeterlilik programı yürütürler.
GTH (Gesellschaft für Therapeutische Hypnose und Hypnoseforschung): Bu dernek “Terapötik Hipnoz ve Hipnoz Araştırmaları Derneği” olarak çevrilebilir ve daha çok Almanca konuşulan bölgede aktiftir. Almanya, Avusturya ve İsviçre’yi kapsayan (DACH bölgesi) Almanca konuşan bir dernektir. Terapi ve araştırmaya odaklanır, psikologların ve terapistlerin katılımına da açıktır.
IRHyS (Institut Romand d’Hypnose Suisse): Bu, İsviçre’nin Fransızca konuşulan bölgesi olan Romandi’ye odaklanmış bir enstitü ve dernektir. Özellikle Milton Erickson modeline dayalı hipnoterapi eğitimleri verirler ve bölgedeki Fransızca konuşan profesyonelleri bir araya getirirler.
SBVH / APSH (Schweizerischer Berufsverband für Hypnosetherapie): Bu, “İsviçre Hipnoterapi Meslek Birliği” olarak çevrilebilir. Bu birlik, doktor olmayan ancak hipnoterapi eğitimi almış profesyonelleri bir araya getirir. Üyelerinin belirli bir eğitim standardını karşılamasını şart koşar ve etik kurallar belirler. Bu dernek, hipnoterapinin bir meslek olarak tanınması için çalışır ve ASCA/EMR gibi sigorta kayıtlarıyla yakın temas halindedir. Bu tür dernekler, alanın profesyonelleşmesine ve danışanların güvenilir terapistler bulmasına yardımcı olur.
Klinik ve Akademik Uygulamalar (Hastaneler ve Üniversiteler)
İsviçre’de hipnoz, sadece özel muayenehanelerde değil, aynı zamanda büyük hastanelerde ve üniversite kliniklerinde de kendine yer bulmuştur. Bu durum, yöntemin ciddiye alındığını ve bilimsel bir temelde ele alındığını gösterir. Özellikle hipnosedasyon (hypnosedation) denilen, hastanın ameliyat veya tıbbi müdahale sırasında sakin kalması için hipnozun kullanıldığı yöntem, bazı İsviçre hastanelerinde anesteziye bir alternatif veya destek olarak uygulanır.
Cenevre Üniversite Hastaneleri (HUG) ve Lausanne Üniversite Hastanesi (CHUV), bu alanda öncü kurumlardandır. Özellikle radyoloji (MR çekimleri sırasındaki kapalı alan korkusu için), küçük cerrahi müdahaleler (mesela tiroid ameliyatları) veya yanık merkezi tedavilerinde hipnozdan yararlanılır. Ağrı yönetimi klinikleri (Schmerzklinik) ve palyatif bakım üniteleri de kronik ağrısı olan veya yaşam sonu kaygısı yaşayan hastalara hipnozla destek olur. Bu uygulamalar, hastanın daha az anestezi ilacı almasını, daha hızlı iyileşmesini ve müdahale stresini daha kolay atlatmasını amaçlar.
Akademik düzeyde, Basel Üniversitesi, Zürih Üniversitesi, Cenevre Üniversitesi, Fribourg Üniversitesi ve Lausanne Üniversitesi gibi kurumların psikoloji ve tıp fakültelerinde hipnozun etkinliği, beyindeki işleyişi (nörobiyolojisi) ve ağrı üzerindeki tesirleri üzerine araştırmalar yürütülür. Örneğin, Basel Üniversitesi Psikoloji Fakültesi’nde, hipnozun ağrı algısını nasıl değiştirdiğine dair çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar, hipnozun “alternatif” bir yöntemden ziyade, “bütünleştirici” bir tıp aracı olarak görülmesine zemin hazırlar.
Diş hekimliği fakültelerinde de (mesela Bern ve Zürih’te) dişçi korkusu (dental fobi) olan hastalar veya anesteziye alerjisi bulunan kişiler için hipnoz eğitimi ve uygulaması yapılır. Bu, hipnozun sadece psikiyatride değil, tıbbın çok çeşitli dallarında bir araç olarak kabul gördüğünü ortaya koyar.
Tıbbi Toplumun ve Sağlık Bakanlığı’nın Tutumu
İsviçre’deki tıbbi toplumun ve resmi sağlık otoritelerinin hipnoza bakışı temkinli ama açıktır. Federal Sağlık Ofisi (BAG – Bundesamt für Gesundheit), hipnozu doğrudan bir “tedavi yöntemi” olarak düzenlemez. Bunun yerine, bu yöntemi uygulayan profesyonelleri düzenler. Yani BAG’in gözünde, bir doktorun hipnozu uygulaması ile bir psikoterapistin uygulaması, kendi meslek yasaları (Medizinalberufegesetz veya Psychologieberufegesetz) çerçevesinde ele alınır.
Tıp camiası (doktorlar), özellikle SMSH gibi güçlü derneklerin sayesinde, hipnozu bilimsel temellere oturduğu sürece kabul eder. Onlar için hipnoz bir “mucize” değil, kanıta dayalı tıbbın bir parçası olabilecek bir araçtır. Özellikle psikoterapi, anesteziyoloji, doğum (hypnobirthing) ve ağrı tıbbı alanlarındaki uzmanlar, bu yöntemin hastaya bir zarar vermeden, ilaç kullanımını azaltarak yardımcı olabileceğini bilirler.
Bununla birlikte, tıbbi yeterliliği olmayan kişiler tarafından yapılan “tedavi” iddialarına karşı çok sert bir duruş vardır. İsviçre tıp toplumu, hipnozun ehil olmayan ellerde yanlış kullanılmasından veya abartılı vaatlerle (her şeyi iyileştirme gibi) sunulmasından rahatsızdır. Bu nedenle, bilimsellik ve yetkinlik her zaman ön planda tutulur. Tıbbi dernekler, hipnozun sadece ciddi bir eğitim almış sağlık profesyonelleri tarafından “terapi” amacıyla icra edilmesi gerektiğini savunur.
Kongreler ve Akademik Etkinlikler
İsviçre, coğrafi konumu ve çok dilliliği sayesinde uluslararası bilimsel buluşmalar için bir merkezdir. Hipnoz alanı da bundan payını alır. Ülkedeki akademik ilgi ve güçlü mesleki örgütlenme, düzenli bilimsel toplantıları beraberinde getirir.
SMSH, GTH ve IRHyS gibi ulusal dernekler, düzenli olarak yıllık kongreler, sempozyumlar ve çalıştaylar (workshop) düzenler. Bu etkinlikler, İsviçre’deki doktorların, psikologların ve terapistlerin en son araştırmalardan haberdar olmasını, yeni teknikleri öğrenmesini ve birbirleriyle ağ kurmasını sağlar. Örneğin, SMSH’nin yıllık toplantıları, genellikle hipnozun belirli bir tıbbi alandaki (örneğin pediatri veya onkoloji) uygulamalarına odaklanır.
Bu ulusal etkinliklerin yanı sıra, İsviçre sık sık daha büyük, uluslararası hipnoz kongrelerine de ev sahipliği yapar. Örneğin, Avrupa Hipnoz Derneği (ESH) veya Uluslararası Hipnoz Derneği (ISH) gibi büyük çatı kuruluşların toplantıları zaman zaman İsviçre şehirlerinde (Basel, Zürih, Cenevre gibi) yapılır. Bu kongreler, dünyanın dört bir yanından gelen uzmanları bir araya getirir ve İsviçre’nin bu alandaki akademik yerini güçlendirir. Bu toplantılarda genellikle hipnozun nörobiyolojisi, travma tedavisindeki yeri, ağrı kontrolü, bilinç ve farkındalık (mindfulness) ile ilişkisi gibi konular ele alınır. Bu bilimsel hareketlilik, İsviçre’de hipnozun canlı ve gelişen bir alan olduğunu gösterir.
